7/12 और 8-A ऑनलाइन कसे करावे? महाराष्ट्राची संपूर्ण मार्गदर्शिका (२०२४)
परिचय
Ferfar महाराष्ट्रातील जमीन मालकी आणि शेतीसंबंधी महत्त्वाचा दस्तऐवज म्हणजे७/१२ उताराआणि८-ए प्रमाणपत्र. हे दस्तऐवज जमिनीच्या मालकीचा पुरावा, शेतीचा तपशील, कर्जमाफी, विविध शासकीय योजनांचा लाभ घेण्यासाठी अत्यावश्यक आहेत. पारंपारिक पद्धतीने या दस्तऐवजासाठी तलाठी किंवा ग्रामसेवक यांच्याकडे धाव घ्यावी लागत असे. परंतु, डिजिटल इंडिया मोहिमेअंतर्गत आता महाराष्ट्र शासनाने ही सेवा ऑनलाइन सुलभ केली आहे. या मार्गदर्शिकेतून आम्ही७/१२ उतारा (फरफार)आणि८-ए प्रमाणपत्रऑनलाइन कसे मिळवावे याची चरणबद्ध माहिती देणार आहोत.
7/12 Ferfar Online Kaise Kare – Step By Step Guide (Maharashtra)
७/१२ उतारा म्हणजे काय? त्याचे महत्त्व
७/१२ उतारा हा महाराष्ट्र राज्याच्या राजस्व विभागाकडून जारी केला जाणारा एक अधिकृत दस्तऐवज आहे. यात जमिनीच्या तुकड्याची माहिती (जसे की सर्वेक्षण क्रमांक, गट क्रमांक), जमीनधारकाचे नाव, जमिनीचे क्षेत्रफळ, शेतीचा प्रकार (बागायत, कोरडवाहू), आणि जमिनीवरील हक्क (मालकी, कुळकायदा) यांचा समावेश असतो.
७/१२ चे प्रमुख उपयोग:
- जमिनीच्या खरेदी-विक्रीत मालकीचा पुरावा
- बँक कर्ज, शेती कर्ज माफी योजना
- विविध शासकीय योजनांचा लाभ (उदा., शेतकरी कल्याण योजना)
- मृत्युप्रमाणपत्र, जातिप्रमाणपत्र इ. मिळविण्यासाठी
- विद्युत जोडणी, पाण्याचा कनेक्शन मिळविण्यासाठी
८-ए प्रमाणपत्र म्हणजे काय?
८-ए हे एक प्रमाणपत्र आहे जे सदर जमीन सद्यस्थितीत कोणाच्या ताब्यात आहे हे सांगते. जमिनीची खरेदी-विक्री झाल्यानंतर नाव बदलण्यासाठी किंवा नवीन मालकाच्या नावे हक्क नोंदवण्यासाठी ८-ए प्रमाणपत्र आवश्यक असते. दुसऱ्या शब्दात, ७/१२ हा भूखंडाचा ‘जन्मदाखला’ असेल तर ८-ए हा ‘नाव बदलाचा दाखला’ आहे.
७/१२ आणि ८-ए ऑनलाइन मिळविण्याची तयारी
ऑनलाइन अर्ज करण्यापूर्वी खालील माहिती तयार ठेवणे आवश्यक आहे:
- जिल्हा, तालुका, गावाचे नाव:ज्या गावात जमीन आहे त्या गावाचे नाव.
- सर्वेक्षण क्रमांक (Survey Number) किंवा गट क्रमांक (Gat Number):हा क्रमांक जुना ७/१२ उताऱ्यावर सापडेल.
- मोबाईल नंबर:ओटीपी पडताळणीसाठी.
- ईमेल आयडी:(ऐच्छिक, परंतु उपयुक्त).
चरण-ब-चरण मार्गदर्शिका: ७/१२ उतारा ऑनलाइन कसा मिळवावा?
पायरी १: अधिकृत वेबसाइटवर प्रवेश
सर्वप्रथम, महाराष्ट्र राज्याच्या अधिकृत राजस्व विभागाच्या वेबसाइटवर जा:
- https://mahabhulekh.maharashtra.gov.in/
ही वेबसाइट महाभूलेख या नावाने ओळखली जाते.
पायरी २: भाषा निवडा
वेबसाइटच्या वरच्या उजव्या कोपऱ्यात मराठी किंवा इंग्रजी भाषेचा पर्याय दिसेल. आपल्या सोयीप्रमाणे भाषा निवडा.
पायरी ३: ‘७/१२ उतारा’ पर्याय निवडा
मुख्यपृष्ठावर किंवा मेनूमध्ये ‘७/१२ उतारा’ किंवा ‘7/12 Extract’ असा पर्याय दिसेल. त्यावर क्लिक करा.
पायरी ४: जमिनीची माहिती भरा
एक नवीन पृष्ठ उघडेल ज्यामध्ये खालील माहिती भरावी लागेल:
- जिल्हा (District):ड्रॉपडाउन मेनूमधून आपला जिल्हा निवडा.
- तालुका (Taluka):जिल्हा निवडल्यानंतर त्या जिल्ह्यातील तालुका निवडा.
- गाव (Village):तालुका निवडल्यानंतर गावाची यादी येईल. त्यातून आपले गाव निवडा.
- सर्वेक्षण क्रमांक (Survey No.) किंवा गट क्रमांक (Gat No.):आपल्या जमिनीचा सर्वे नंबर एंटर करा. एकापेक्षा जास्त नंबर असल्यास स्वल्पविराम (,) देऊन लिहा.
- सबमिट बटण दाबा.
पायरी ५: ७/१२ उताऱ्याचे दृश्य आणि डाउनलोड
माहिती सबमिट केल्यानंतर स्क्रीनवर आपल्या जमिनीचा ७/१२ उतारा दिसेल. त्याचे ऑनलाइन स्वरूपात वाचन करू शकता. हा उतारा डाउनलोड करण्यासाठी ‘प्रिंट / डाउनलोड’ किंवा ‘PDF डाउनलोड’ अशी बटणे दिसतील. त्यावर क्लिक करून आपण उतारा आपल्या कॉम्प्युटर किंवा मोबाईलमध्ये सेव करू शकता.
पायरी ६: भेट देणे आवश्यक आहे का?
फक्त ७/१२ उतारा वाचण्यासाठी किंवा डाउनलोड करण्यासाठी कोणत्याही शुल्काची आवश्यकता नाही आणि भेट देणेही आवश्यक नाही. ही फक्त माहिती पाहण्याची सेवा आहे. जर उताऱ्यात काही चूक आढळली किंवा फरफार (सुधारणा) करायची असेल, तर त्यासाठी पुढील प्रक्रिया वेगळी आहे.
चरण-ब-चरण मार्गदर्शिका: ८-ए प्रमाणपत्र ऑनलाइन कसा मिळवावा?
८-ए प्रमाणपत्र मिळविण्याची प्रक्रिया ७/१२ प्रमाणेच आहे, फक्त सुरुवातीला पर्याय वेगळा निवडावा लागतो.
पायरी १: वेबसाइटवर जा
त्याच https://mahabhulekh.maharashtra.gov.in/ वर जा.
पायरी २: ‘८-ए प्रमाणपत्र’ पर्याय निवडा
मुख्यपृष्ठावर किंवा मेनूमध्ये ‘८-ए प्रमाणपत्र’ किंवा ‘8-A Certificate’ असा पर्याय निवडा.
पायरी ३: जमिनीची माहिती भरा
७/१२ प्रमाणेच जिल्हा, तालुका, गाव आणि सर्वेक्षण क्रमांक भरा. सबमिट करा.
पायरी ४: प्रमाणपत्र पहा आणि डाउनलोड करा
स्क्रीनवर ८-ए प्रमाणपत्र दिसेल. त्यास डाउनलोड करून छापून काढता येते.
महत्त्वाचे: ८-ए प्रमाणपत्र हे सहसा जमिनीचे हक्क बदलल्यानंतर (विक्रीनंतर) तयार होते. जर नवीन मालकाचे नाव ७/१२ वर अपडेट झालेले असेल, तरच ८-ए मध्ये ते नाव दिसेल.
७/१२ उताऱ्यात फरफार (सुधारणा) ऑनलाइन कशी करावी?
७/१२ उताऱ्यात नाव, जमीन विभागणी, शेतीचा प्रकार बदलणे, हक्क नोंदणी इ. सुधारणांसाठी ऑनलाइन अर्ज करता येतो, परंतु ही प्रक्रिया थोडी गुंतागुंतीची आहे आणि त्यासाठी भेट द्यावी लागू शकते.
पायरी १: ‘ऑनलाइन अर्ज’ पर्याय शोधा
महाभूलेख वेबसाइटवर ‘Online Application’ किंवा ‘ऑनलाइन अर्ज’ असा एक विभाग असतो. त्यामध्ये विविध प्रकारचे अर्ज करता येतात.
पायरी २: फरफारीसाठीचा योग्य फॉर्म निवडा
फॉर्म निवडताना लक्ष द्या:
- नाव बदल/दुरुस्ती:जर नावात चुकणूक असेल.
- हक्क नोंदणी (Right Mutation):जमिनीची विक्री झाल्यास नवीन मालकाचे नाव नोंदवण्यासाठी.
- जमीन विभागणी (Partition):वांटणी झाल्यास.
पायरी ३: फॉर्म भरा आणि आवश्यक दस्तऐवज अपलोड करा
फॉर्ममध्ये सर्व तपशील भरून, आवश्यक दस्तऐवजांच्या स्कॅन कॉपी जोडा. हे दस्तऐवज वेगवेगळ्या फरफारीनुसार बदलतात, जसे की:
- ओळखपत्र (आधार कार्ड)
- जुना ७/१२ उतारा
- विक्री करार (खरेदी-विक्री दस्तऐवज)
- शेरा दाखला (तेरव फेरफार प्रकरणात)
पायरी ४: अर्ज क्रमांक नोंदवून ठेवा
अर्ज सबमिट झाल्यावर एक अर्ज क्रमांक (Application Number) मिळेल. तो क्रमांक भविष्यात तपासणीसाठी नोंदवून ठेवा.
पायरी ५: भेट देणे आणि शुल्क भरणे
ऑनलाइन अर्ज केल्यानंतर, प्रक्रिया पूर्ण होण्यासाठी सहसा संबंधित तलाठी कार्यालय किंवा तहसीलदार कार्यालय येथे भेट देऊन आवश्यक शुल्क भरावे लागते आणि मूळ दस्तऐवजे दाखल करावी लागतात. ऑनलाइन अर्ज केल्याने फक्त प्रक्रिया सुरू होते, अंतिम मंजुरीसाठी भौतिक पडताळणी आवश्यक असते.
ऑनलाइन सेवेचे फायदे
- सोय आणि वेग:घरबसल्या दस्तऐवज मिळवता येतात.
- पारदर्शकता:माहिती थेट स्रोताकडून मिळते.
- कागदी कामाचे प्रमाण कमी:भिरभिरणे कमी होते.
- २४x७ उपलब्धता:वेबसाइट कोणत्याही वेळी प्रवेशयोग्य.
- खर्चाची बचत:प्रवास खर्च वाचतो.
सामान्य अडचणी आणि निराकरणे
- गाव किंवा सर्वे नंबर सापडत नाही:जुन्या जमिनीचे सर्वे नंबर बदलले असू शकतात. जुन्या ७/१२ च्या आधारे तलाठी कार्यालयात संपर्क करा.
- वेबसाइट कार्य करत नाही:सर्व्हरवर ओझे असू शकते. थोड्या वेळाने पुन्हा प्रयत्न करा किंवा दिवसाच्या सकाळच्या वेळेत प्रवेश करण्याचा प्रयत्न करा.
- माहिती चुकीची दिसते:तलाठी कार्यालयात संपर्क करून दुरुस्तीसाठी अर्ज करा.
- ओटीपी मिळत नाही:मोबाईल नंबर तपासा. जर मोबाईल नंबर जुन्या ७/१२ वर नोंदलेला नसेल तर अडचण येऊ शकते.
महत्त्वाचे सूचना आणि सावधगिरी
- मोफत सेवा:महाभूलेख वेबसाइटवरून ७/१२ आणि ८-ए मिळवण्यासाठीकोणतेही शुल्क आकारले जात नाही. कोणीही शुल्क मागितल्यास सावध रहा.
- अधिकृत वेबसाइट वापरा:केवळgov.inडोमेन असलेली अधिकृत वेबसाइट वापरा. फसव्या वेबसाइटवर आपली व्यक्तिगत माहिती टाळा.
- दस्तऐवज तपासा:डाउनलोड केलेला उतारा वापरण्यापूर्वी त्यातील सर्व तपशील शक्य तो जुन्या दस्तऐवजाशी तपासून पहा.
- ऑनलाइन फरफार अर्जाचा स्थिती तपासा:अर्ज क्रमांक वापरून आपल्या अर्जाची प्रगती वेबसाइटवरच तपासता येते.
निष्कर्ष
महाराष्ट्र शासनाची ही ऑनलाइन सेवा नागरिकांसाठी खरोखरच क्रांतिकारक ठरली आहे. शेतकरी, जमीनमालक आणि सामान्य नागरिकांना आता जमिनीची माहिती मिळवण्यासाठी शासकीय कार्यालयांत धाव घ्यावी लागत नाही. टेक्नॉलॉजीचा हा वापर पारदर्शकता आणि कार्यक्षमता वाढवणारा आहे. ही मार्गदर्शिका आपल्याला ही प्रक्रिया सहजतेने पार पाडण्यास मदत करेल अशी आशा आहे. तरीही, काही अडचण आल्यास संबंधित राजस्व अधिकाऱ्यांचा सहाय्य नेहमी घ्यावा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
१. ७/१२ उतारा आणि ८-ए प्रमाणपत्र यात काय फरक आहे?
७/१२ उतारा हा जमिनीचा स्थायी दस्तऐवज आहे ज्यामध्ये जमिनीचा तपशील, मूळ मालकाचे नाव, शेतीचा प्रकार यांचा समावेश असतो. तर ८-ए प्रमाणपत्र हे जमिनीच्या सध्याच्या ताब्यातील व्यक्तीचे (वर्तमान मालकाचे) प्रमाणपत्र आहे. जमिनीची विक्री झाल्यास नवीन मालकाचे नाव ८-ए मध्ये दिसते.
२. ७/१२ उतारा ऑनलाइन डाउनलोड करणे पुरेसे आहे का? त्यास कायदेशीर मान्यता आहे का?
होय, महाभूलेख वेबसाइटवरून डाउनलोड केलेल्या ७/१२ उताऱ्यास पूर्ण कायदेशीर मान्यता आहे. त्यावर कोणत्याही सरकारी किंवा खाजगी कामासाठी मुद्रांक (Stamp) लावण्याची गरज नाही. तो स्वतःच एक अधिकृत दस्तऐवज आहे.
३. जर माझ्या जमिनीचा सर्वेक्षण क्रमांक माहित नसेल तर मी ७/१२ उतारा कसा मिळवू?
सर्वेक्षण क्रमांक न माहित असल्यास, आपण गट क्रमांक (Gat Number) द्वारे शोधू शकता. जर हेही माहित नसेल, तर आपल्याला ग्रामसेवक किंवा तलाठी यांच्याकडे जाऊन जमिनीचा तपशील मिळवावा लागेल. काही वेबसाइटवर ‘नावाने शोधा’ पर्याय असू शकतो, परंतु महाभूलेखवर सध्या ही सुविधा नाही.
४. ऑनलाइन ७/१२ मध्ये फरफारीचा अर्ज केल्यानंतर प्रक्रिया पूर्ण होण्यास किती वेळ लागतो?
साधारणपणे, ऑनलाइन अर्ज केल्यानंतर तलाठी/ग्रामसेवक यांना तपासणीसाठी ३० दिवसांचा वेळ दिला जातो. सर्व दस्तऐवजे बरोबर असल्यास आणि कोणताही वाद नसल्यास ३० ते ४५ दिवसांत फरफार नोंदवली जाऊ शकते. गुंतागुंतीच्या प्रकरणांसाठी (जसे की वांटणी, वाद) हा कालावधी वाढू शकतो.
५. माझ्या वडिलोपार्जित जमिनीवर माझे नाव ७/१२ वर नोंदवण्यासाठी (हक्क नोंदणी) कोणती दस्तऐवजे आवश्यक आहेत?
वडिलोपार्जित जमिनीवर हक्क नोंदणीसाठी खालील दस्तऐवजे सादर करावी लागतील:
- जुन्या मालकाचे मृत्युप्रमाणपत्र.
- वारसा प्रमाणपत्र (Heirship Certificate) किंवा वारसाची सनद (Succession Certificate).
- सर्व वारसांचे संमतीपत्र (No Objection Certificate – NOC) जर लागू असेल तर.
- सर्व वारसांचे ओळखपत्र (आधार कार्ड).
- जुना ७/१२ उतारा.
- स्वतःचे ओळखपत्र.
